Cách chọn đúng vị trí tiêm insulin

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Văn A – Khoa nội tiết – Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM. 

Việc sử dụng insulin là một trong những phương pháp trị liệu bằng thuốc rất quan trọng và phổ biến đối với bệnh nhân đái tháo đường, đặc biệt là đái tháo đường tuýp 1. Trong đó, việc lựa chọn vị trí tiêm insulin luôn là vấn đề khiến người bệnh băn khoăn và muốn tìm lời giải đáp. 

Vậy đâu là những vị trí mà bệnh nhân có thể cân nhắc lựa chọn khi tiêm insulin, và sự khác biệt giữa các vị trí này có ảnh hưởng như thế nào đến hiệu quả điều trị bệnh? 

Phần bụng

Đây là vị trí tiêm insulin thường được nhiều bệnh nhân đái tháo đường lựa chọn. Phần bụng có ưu điểm là dễ tiếp cận, thường ít đau hơn các vị trí khác do được bảo vệ bởi lớp mỡ dưới da. Ngoài ra, đây cũng là vị trí giúp insulin đi vào máu nhanh nhất. 

Trước tiên, bệnh nhân cần véo một phần da ở bụng bằng hai ngón tay (ngón cái và ngón trỏ) để cố định vị trí tiêm. Vị trí thường chọn nằm giữa thắt lưng và xương hông, cách rốn khoảng 5 cm. Nên lưu ý tránh tiêm vào rốn và vùng quanh rốn hoặc bất kỳ mô sẹo nào trên bụng. 

Bắp tay 

Vị trí trên bắp tay thường được lựa chọn để tiêm insulin là khoảng 1/3 trên ngoài cánh tay (khoảng giữa khuỷu tay và vai). 

Nhược điểm của vị trí tiêm này là người bệnh khó tự thao thác 1 mình, thường cần người hỗ trợ để tiêm. Ngoài ra, đa phần người bệnh khi được tiêm vào tay không thuận sẽ có cảm giác dễ chịu hơn so với tay thuận, vì vậy cần lưu ý khi lựa chọn vị trí bắp tay để tạo cảm giác thoải mái cho người bệnh (người thuận tay phải thì nên tiêm vào bắp tay trái và ngược lại). 

Phần đùi 

Phần đùi là một khu vực giúp người bệnh có thể tự tiêm insulin dễ dàng. Vị trí tiêm thường được lựa chọn là má ngoài đùi, ở giữa đầu gối và hông.  

Các vị trí tiêm nên khu trú trong 1 vùng khoảng 10 cm hoặc tương ứng với độ rộng của một bàn tay, nằm giữa đầu gối và hông, tránh phần đùi trong vì vùng này có mạng lưới mạch máu dày đặc hơn. 

Để tiêm insulin vào phần đùi, cần véo để cố định 1 vùng da có bề rộng ít nhất từ 2,5 đến 5 cm, sau đó tiến hành tiêm.  

Mặc dù dễ tiếp cận nhưng việc tiêm thường xuyên vào đùi đôi khi gây khó chịu cho người bệnh nếu có vận động (đi bộ, chạy bộ,…) sau đó. 

Vùng trên của mông  

Vị trí cuối cùng để tiêm insulin là ở phần trên của mông, phía ngoài. 

Để xác định vị trí tiêm ở đây, bạn có thể tưởng tượng hai khu vực tiêm sẽ tương ứng với 2 điểm đỉnh của phần mông, tuy nhiên vị trí tiêm sẽ ở phần dưới thắt lưng (khoảng giữa cột sống và bên hông), tránh tiêm vào vùng mông dưới. 

Cũng tương tự như phần bắp tay, vị trí này hơi khó để người bệnh có thể tự tiêm được và cũng cần đến người hỗ trợ để tiêm. 

1. Sự khác biệt giữa các vị trí tiêm insulin và ứng dụng trong việc lên kế hoạch điều trị bệnh tiểu đường 
2. Tốc độ hấp thu insulin ở mỗi vị trí tiêm khác nhau như thế nào? 

Cơ thể con người sẽ hấp thụ insulin với tốc độ khác nhau từ mỗi vị trí tiêm. Điều này sẽ giúp các chuyên gia y tế lựa chọn loại thuốc cũng như có kế hoạch tiêm insulin phù hợp với mục tiêu điều trị ở mỗi đối tượng bệnh nhân khác nhau. 

– Vùng bụng: Đây là vùng insulin đi vào máu nhanh nhất sau khi tiêm 

– Bắp tay: Khi tiêm vào bắp tay, cơ thể hấp thụ insulin với tốc độ vừa phải nhưng chậm hơn so với tiêm vào bụng 

– Phần đùi và vùng trên của mông: Insulin đi vào máu chậm nhất từ những vị trí này. 

Ứng dụng trong việc lập kế hoạch điều trị bệnh tiểu đường 

– Tiêm insulin tác dụng nhanh vào bụng ngay sau bữa ăn để có kết quả nhanh nhất. 

– Tiêm insulin tác dụng kéo dài và tác dụng trung bình vào các vị trí khác ngoài vùng bụng vì lúc này, mục tiêu trị liệu là duy trì nồng độ insulin kéo dài trong máu, việc hấp thu nhanh sẽ làm giảm hiệu quả trị liệu của thuốc. 

– Việc tập thể dục cũng có thể làm tăng tỷ lệ hấp thụ insulin. Nếu như bạn đang dùng insulin và muốn lên kế hoạch tập luyện hoặc hoạt động thể chất, hãy báo với chuyên gia y tế để giúp bạn lập kế hoạch tiêm insulin hợp lý hơn. 

Ví dụ: vận động viên ném bóng chày nên tránh tiêm vào cánh tay ném của họ vì hoạt động ném bóng có thể ảnh hưởng đến sự hấp thụ insulin vào cơ thể. Ngoài ra, bệnh nhân cần đợi ít nhất 45 phút sau khi tiêm để vận động phần cơ thể gần chỗ tiêm. 

Tại sao nên tránh tiêm insulin lặp lại cùng một vị trí? 

Tránh tiêm insulin nhiều lần vào cùng một vị trí vì có thể gây kích ứng da, khiến da dày và trở nên sần cứng hơn. Điều này không chỉ gây khó chịu cho người bệnh mà còn làm giảm hiệu quả hấp thu của thuốc. 

Để giảm thiểu tình trạng này, bệnh nhân mắc đái tháo đường có thể xác định vùng cần tiêm và tiêm luân phiên ở các vị trí cách nhau ít nhất 3 cm mỗi lần, để đảm bảo không bị trùng lặp vị trí tiêm. 

Ví dụ: Khi dùng insulin tác dụng kéo dài vào ban đêm, người bệnh có thể cảm thấy thoải mái hơn khi tiêm vào phần đùi. Tuy nhiên, bệnh nhân nên luân chuyển giữa đùi phải và đùi trái mỗi đêm để tránh lặp lại vị trí tiêm. Ở trường hợp khác, nếu một người luôn tiêm insulin tác dụng nhanh vào buổi sáng ở vùng bụng thì họ cũng nên luân phiên giữa các vị trí khác nhau của bụng để tránh tiêm nhiều lần vào cùng một vị trí. 

Các bước cần thực hiện khi tiêm insulin bằng bút tiêm 

– Kiểm tra bút tiêm: Cần kiểm tra lại các thông tin liên quan đến insulin và hướng dẫn trên toa thuốc của bác sĩ để xác nhận lại các thông tin cần thiết trước khi tiến hành tiêm như: tên insulin, thời điểm tiêm, liều tiêm/ngày và hạn sử dụng của bút tiêm. 

– Rửa sạch và lau khô tay 

– Chọn nơi tiêm 

– Với dạng insulin hỗn dịch (đục), cần lăn trong lòng bàn tay để làm ấm và lắc nhẹ khoảng 10 lần bút tiêm để làm đều hỗn dịch thuốc 

– Lắp kim tiêm vào bút tiêm – tháo nắp bên ngoài và bên trong – hướng bút lên trên và vặn bút tiêm ở mức hai đơn vị insulin. Giữ đầu kim hướng lên trên, bơm hết hai đơn vị này để loại bỏ bọt khí trong ống tiêm cho đến khi một giọt insulin xuất hiện từ đầu kim (nếu giọt nước không xuất hiện, hãy lặp lại bước này cho đến khi xuất hiện). 

– Lấy liều thuốc – chọn mức liều insulin theo chỉ định bằng cách xoay núm chỉnh liều. 

– Khử trùng vị trí tiêm: sát trùng bằng bông tẩm cồn và đợi cồn bay hơi hết 

– Véo 1 vùng da và đâm thẳng kim tiêm 1 góc 90 độ. Ấn nút tiêm cho đến khi vạch chỉ liều quay về 0, giữ khoảng 10 giây để insulin có thể khuếch tán 

– Rút kim tiêm và tránh làm cho insulin thoát ra ở vị trí tiêm, loại bỏ kim tiêm, đóng nắp bút tiêm và bảo quản ở nhiệt độ thường. 

Lưu ý: Không xoa bóp ở vùng đã tiêm do có thể làm thay đổi mức độ giải phòng của insulin. Bút tiêm insulin mới, chưa qua sử dụng được bảo quản ở ngăn mát tủ lạnh (2-8 độ C). Khi đã sử dụng, cần bảo quản bút tiêm ở nhiệt độ phòng < 28 độ C, trong vòng 4-6 tuần. 

Hầu hết các trường hợp, tiêm insulin sẽ không gây đau đớn. Việc sử dụng đầu kim mới sẽ hạn chế tối thiểu khả năng làm đau bệnh nhân. Ngoài ra, một số lời khuyên khác cũng giúp người bệnh tránh hoặc giảm thiểu cơn đau như: 

– Luôn luôn sử dụng đầu kim mới 

– Sử dụng đầu kim có chiều dài phù hợp. Chuyên gia y tế tại các cơ sở thăm khám có thể tư vấn cho người bệnh hiểu họ có đang sử dụng chiều dài kim tiêm phù hợp hay không, có cần thay đổi hay không 

– Sử dụng bút insulin và đầu kim ở nhiệt độ phòng 

– Nên đẩy pit-tông nhanh trong khi tiêm thuốc (nhưng vẫn phải đảm bảo việc giữ 10 giây sau khi tiêm để insulin khuếch tán) 

– Cố gắng không run tay hoặc di chuyển đầu kim khi đang tiêm thuốc hoặc khi rút kim. 

Vết bầm tím sau khi tiêm insulin có ảnh hưởng gì không? 

Sau khi tiêm bệnh nhân sẽ bị chảy một ít máu, tuy nhiên điều này không đáng lo ngại vì nó chỉ phản ánh là kim tiêm đã đi xuyên qua da và mao mạch. Ngoài ra, người bệnh có thể thấy vùng da sau tiêm sẽ bị sưng lên và máu bên dưới chảy ra, nhưng hiện tượng này sẽ giảm bớt trong vài giờ và để lại một vết bầm tím vài ngày sau đó. 

Bài viết tham khảo nguồn: diabetes.org.uk, medicalnewstoday, diabeteseducator,  diabetes.co.uk